Waar ben je naar op zoek?

Positieve Psychologie, deel 2: Flow

Rick Geldman is gedragswetenschapper bij SAVE en beschrijft in een serie bijdragen over Positieve Psychologie. Vandaag zijn tweede bijdrage over hoe je in het complexe vakgebied van de jeugdbescherming met zo min mogelijk stress een positief leven kunt leiden. Dit keer 'Hoe houd ik plezier in mijn werk als mijn werk niet altijd plezierig is?'
Door: Rick Geldman


Als gedragswetenschapper beoordeelde ik jarenlang zorgmeldingen met doorgaans zware en heftige incidenten. Toen ik ook nog een ingrijpende noodzakelijk operatie moest ondergaan, kon ik wel wat positiefs gebruiken. In de Positieve psychologie vond ik dat. Ik leerde hoe het algehele welbevinden kan worden vergroot en hoe het specifiek kan worden toegepast bij werkstress. Positieve psychologie staat niet voor altijd vrolijk en blij zijn, wat sommigen denken. Het kan juist ook helpen als complexe en nare problemen, waar wij vrijwel dagelijks mee worden geconfronteerd, je in mineur hebben gebracht.

De komende weken beschrijf ik hoe jij de Positieve psychologie kunt toepassen zodat je sterker zult staan in je werk en privé. Deze keer deel 2:


Flow

Het ene na het andere plan trekt aan me voorbij. Ik zie alles, zowel inhoudelijk als tekstueel; niets ontgaat mij. Opeens realiseer ik me dat het wel heel erg stil geworden is … Ik kijk om me heen en zie niemand. Ik schrik. Kwart over 6? Hoe is dat mogelijk? Ik ben de tijd helemaal kwijtgeraakt. Het voelt wel goed. Heel fijn zelfs. Ik zat in een flow!

Als je tijdens het werk het bewustzijn voor tijd en ruimte verliest, zit je in een flow. Doorgaans is dat erg prettig. Je denkt niet aan de lekke band van je fiets, of dat je nog moet stofzuigen. Na afloop voel je je meestal ontspannen en voldaan. En ja, je niet meer bewust zijn van tijd en ruimte, kan je ook bereiken met blowen of andere drugs. Alleen is er dan geen sprake van een flow, maar van een roes.
Een flow is een soort ‘natural high’ die ik voel omdat ik iets doe wat ik kan en wat ik wil. Er is geen sprake van werkstress*. Je zou flow ook een soort ‘actieve mindfulness’ kunnen noemen.

Perfecte flow
Voor het verkrijgen van een flow is concentratie vereist, moet je goed zijn in de taak en is die taak uitdagend. Bij een perfecte flow zie of merk je of het goed gaat of niet, zodat je direct aanpassingen kunt doen om de flow vast te kunnen houden. Het lezen van rapportages was daarom geen perfecte flow.

Vooral met sporten waarbij balans bepalend is voor het succes, kun je in een perfecte flow komen. Je ervaart doorgaans direct of de uitvoering goed is, zoals bij surfen, skiën, skaten en turnen. Daarbij kun je de balans hervinden middels kleine aanpassingen in je lichaamshouding, waardoor je in een perfecte flow terechtkomt. Dit lijkt wellicht wat ver verwijderd van ons werk. Of toch niet?

Flow in ons werk
Je gaat met een collega onverwacht op huisbezoek bij een moeder die nooit iemand binnenlaat. Je staat voor een uitdaging. Verrassend genoeg doet moeder de deur open, maar ze wil je niet binnenlaten en niet met je spreken. Je bent gefocust en zet al je vaardigheden en ervaring in om in gesprek te blijven. Je moet zelfs verder gaan dan dat, want elke nieuwe situatie maakt dat je andere vragen en opmerkingen moet bedenken die passen bij deze moeder in deze situatie. Je ziet en hoort waar moeder gevoelig voor is en waarvoor niet. Je komt in een flow. Als moeder je dan uiteindelijk binnenlaat is er grote voldoening vanwege het behaalde succes.

Flow creëren
Psycholoog en leidend wetenschappelijk onderzoeker in de Positieve psychologie Mihalyi Csikszentmihalyi  deed in 1975 onderzoek naar het welbevinden van mensen tijdens spel en werk. In een interview vertelde iemand veel genoegen te ervaren tijdens het uitvoeren van een complexe activiteit, waarbij hij ervoer te worden meegevoerd in een stroom. Zo ontstond het begrip ‘Flow’. Mihalyi deed nog jarenlang onderzoek voordat in 1990 zijn baanbrekende boek met de originele titel “Flow: the psychology of optimal experience” verscheen. Hij stelde vast dat vrijwel iedereen een flow-ervaring heel fijn vindt. Daarom luidt zijn advies er voor te zorgen dat er voldoende flow momenten in je leven zijn.

Net als bij het zorgen voor plezierige momenten (zie deel 1), kun je vaak zelf een flow creëren. Je moet echter wel weten onder welke omstandigheden jij in een flow terecht kunt komen. Voorwaarde is, zoals gezegd, dat je goed bent in de taak en dat die taak voldoende uitdagend is. Je eigen kwaliteiten of character-strengths -zoals deze in de Positieve psychologie worden genoemd- kennen , kan je daarbij helpen. Als jij dus goed bent in gesprekken met jongeren, of met ouders met kleine kinderen, of in het schrijven van plannen, dan kun je in je werk binnen Samen Veilig Midden-Nederland zeker flow creëren. Zie het voorbeeld van de moeder die je toch binnenlaat. Tijdens een teamoverleg kan er zelfs teamflow ontstaan: iemand beschrijft een complexe situatie, er worden vragen gesteld en opmerkingen gemaakt. De één analyseert het probleem, waarop een ander voortborduurt. Hierdoor ontstaat bij een derde een nieuw idee. De feedback versterkt elkaar en zo raakt iedereen geleidelijk los van tijd en ruimte en in een flow en loopt de teamvergadering weer eens uit…

Heb je te weinig flow op je werk, dan kun je dit ook thuis creëren. Bijvoorbeeld met sporten, muziek maken, koken of seks, mits die nog voldoende uitdagend is…

Kanttekeningen
Niet iedereen kan in een flow komen. Als je moeite hebt met concentreren, door bijvoorbeeld AD(H)D, dan zal je niet of nauwelijks flow momenten ervaren. Als je moeite hebt met het opmerken van signalen of reacties van een ander, dan is een flow ook lastig. Dit speelt bij mensen met autistische trekken of kenmerken. En dan zijn er nog stoornissen die het moeilijk maken plezier te ervaren zoals bij (ernstige) depressiviteit, maar ook bij schizofrenie.

Een andere kanttekening betreft het risico op verslaving. Het plezier gedurende een flow en het ervaren van een kick na afloop, maakt dat je het vaker wilt ervaren. Er worden immers meerdere beloningssystemen in de hersenen geactiveerd; die van plezier verkregen dankzij dopamine of endorfine en daarnaast de adrenaline verkregen dankzij de voldoening van het succes. De game-industrie maakt op deze manier jeugdigen verslaafd. In een flow een volgend level halen, geeft een kick. Iemand laten stoppen met gamen voordat het level is bereikt, kan heel frustrerend zijn. Denk zelf maar eens aan de momenten dat je ergens mee moest stoppen voor het bereiken van een hoogtepunt.

Tot slot: als je wilt weten waarom je in je uppie de grootste geluksfactor mist, lees dan binnenkort het volgende deel…

Eerder verschenen in deze reeks:

 

* Zoals vorige keer beschreven ontstaat werkstress als je iets moet doen wat je niet kunt of als je iets moet doen wat je niet wilt.