Waar ben je naar op zoek?

Complexe (echt)scheidingen: nieuws versus praktijk

Diverse nieuwsberichten schetsten dit najaar een beeld van afname van het aantal complexe scheidingen (of vechtscheidingen, zoals diverse media dit hardnekkig blijven benoemen). Medewerkers van Samen Veilig Midden-Nederland ervaren die afname niet, zoals uit een kleinschalig intern onderzoek bleek. Zij zien nog steeds evenveel, zo niet meer, kinderen die te maken hebben met complexe scheidingen. In juni 2020 berichtte ook het RTL Nieuws nog dat er een toename was in het aantal complexe scheidingen. Dat is op z’n zachtst gezegd opvallend te noemen. Wat is hier aan de hand?

Het Expertisecentrum Kind & Scheiding constateert dat de afname van september 2020 te danken is aan het steeds vaker vinden van de juiste hulp. Ik mailde Nelly Snels-Dolron, directeur en oprichter van het Expertisecentrum, dat wij in ons werk eerder een toename zien dan een afname. We herkennen ons dus niet in het hoopvolle nieuws van september 2020. Het Expertisecentrum heeft onze constatering voorgelegd aan de bij hen aangesloten coaches Kinderen In Een Scheiding. Deze zogeheten KIES-coaches laten ouders zien hoe kinderen de scheiding ervaren. Uit de reacties bleek dat zij veel werk hebben en zich niet direct herkennen in het door de media geschetste beeld.

veranderde opvattingen

In maart 2020 wijst rechter Jan Bram de Groot in een interview in de Gelderlander op een toename van het aantal complexe scheidingen. Hij ziet dat als een maatschappelijke ontwikkeling. “Twintig jaar geleden werd een uitspraak eerder aanvaard. De rechter had het immers zo besloten. Daarnaast was er een soort standaardverdeling die iedereen accepteerde. Eén van de ouders was de verzorgende ouder, de ander zag de kinderen één keer in de twee weken een weekend. Nu zijn de opvattingen in de maatschappij veranderd en gaan we uit van een meer gelijke verdeling. Beide ouders zien de kinderen evenveel. Dat zorgt soms voor strijd. ‘Ik heb recht op de helft van de tijd met mijn kind’, is een veelgehoorde uitspraak bij de rechter. Terwijl het bij een scheiding gaat om het belang van het kind, niet om het recht van de ouders. Er zijn situaties, waarin het voor een kind beter is een hoofdverblijf te hebben. Omdat de ander bijvoorbeeld geen structuur, veiligheid of tijd en aandacht kan bieden.”

bovengemiddeld

En dan zijn er natuurlijk nog de gegevens van de Raad voor de Kinderbescherming. Als de rechter de Raad voor de Kinderbescherming om een Gezag & Omgang onderzoek vraagt, is er sprake van een bovengemiddelde scheidingsproblematiek,. Hierbij spelen bijvoorbeeld ernstige conflicten tussen ouders of onverenigbare eisen tussen ouders een rol.

De cijfers van de Raad laten zien dat er per regio soms een afname is, maar deze is dan niet heel erg groot:

Tabel: Instroomcijfers Gezag& omvang Raad voor de Kinderbescherming 2015-2019

hevige emoties

Laten we wat dieper in de tegenstrijdigheid tussen nieuws en praktijk duiken. Als je de cijfers bekijkt waar de media zich op baseren, blijkt enige nuancering van de afname geboden. Het bericht uit juni 2020 baseert zich op een onderzoek dat is uitgevoerd door Reporter Radio (KRO-NCRV). Hierbij zijn medewerkers van jeugdzorginstellingen ondervraagd, waaronder collega’s van Gecertificeerde Instellingen (noot van de red: instellingen die gecertificeerd zijn om jeugdbeschermingsmaatregelen te mogen uitvoeren, zoals bijvoorbeeld SAVE). De recente berichten baseren zich op een rapport van onderzoeksbureau KANTAR. In dit onderzoek zijn mensen ondervraagd die tussen 2018 en juli 2020 zijn gescheiden. Hieruit kwam naar voren, dat nog maar tussen de 5 en 18% van alle scheidingen, met of zonder kinderen, gepaard gaan met hevige emoties. Kijken we alleen naar de scheidingen waar kinderen bij betrokken zijn, dan gaat 28% van de scheidingen gepaard met hevige conflicten. Het onderzoek van KANTAR geeft bovendien aan, dat 64% van de ouders tevreden is over de zorgregeling. De rest niet of weet dat nog niet zeker. Kortom, het beeld van september 2020 wordt anders, als er uitsluitend naar scheidingen wordt gekeken waarbij kinderen betrokken zijn.

langere periode

In ons werk speelt mee dat in veel situaties een scheiding eerder heeft plaatsgevonden. Wij baseren onze constatering op een andere, langere periode dan waar de media zich op baseren. Een scheiding kan soms al jaren geleden zijn uitgesproken. De gevolgen voor de kinderen kunnen langdurig zijn. Een complexe scheiding gaat vaak gepaard met weglopen, conflicten met ouders, schoolverzuim en bijvoorbeeld emotionele problemen.

En laten we vooral ook de kindvisie niet vergeten. Bij ouders die niet in een complexe scheiding zitten, kan de scheiding door kinderen wel als complex en heftig worden ervaren. Voor kinderen is (vrijwel) elke scheiding emotioneel belastend.

Rick Geldman
Gedragswetenschapper SAVE

 

Stukje historie
In 1975 wees professor Hoefnagels er al op dat de menselijke kant gedurende een scheidingsproces onderbelicht is. Hij ging aan de slag als bemiddelaar. In 1990 bouwde advocaat Van Leuven hierop voort en ontwikkelde het zorgmodel, een hulpmiddel dat een mediator kan gebruiken bij de begeleiding van scheidende ouders met kinderen. Het ouderschapsplan vinden we voor het eerst terug in de PvdA-notitie van april 2004 door Ella Kalsbeek: ‘Ouder blijf je’. Het belang van het kind werd centraal gesteld en ouders mochten alleen scheiden als er goede afspraken omtrent de zorg van de kinderen waren gemaakt. In 2009 werd zelfs wettelijk vastgelegd, dat men alleen nog mag scheiden als er een ouderschapsplan is gemaakt om problemen voor de kinderen na scheiding te verminderen. Uit onderzoek bleek echter dat er juist een toename was in het aantal ouderlijke conflicten vergeleken met voor 2009.